Cholesterol meten: wat zeggen je waarden?

Cholesterol is een vetachtige stof die je lichaam nodig heeft voor je cellen, je hormonen en je gal. Het grootste deel maakt je lever zelf aan; een kleiner deel krijg je binnen via je eten.

Cholesterol is op zich geen ziekte. Het wordt pas een risico als er jarenlang te veel van in je bloed zit. Dan kan het zich vastzetten in de wanden van je bloedvaten, die daardoor langzaam nauwer worden.

Op een uitslag staan meestal vijf waarden, in mmol/l. Dit zijn de grenzen voor gezonde mensen die geen medicijnen gebruiken:

Een voorbeeld. Staat er op je uitslag een totaal cholesterol van 5,8 en een LDL van 3,4, dan is je cholesterol licht verhoogd. Dat is geen reden tot schrik, wel om goed naar je eten en beweging te kijken en het na een tijd opnieuw te laten meten.

Heb je al hart- en vaatziekten gehad of een hoog risico, dan gelden strengere doelen voor je LDL: onder de 2,6, of bij een zeer hoog risico onder de 1,8. Die bepaalt je huisarts samen met jou.

Een te hoge uitslag betekent niet meteen dat je medicijnen nodig hebt. Zo gaat het meestal:

1. Eerst opnieuw meten. Eén hoge waarde kan een uitschieter zijn. Daarom wordt een hoge uitslag vaak nog een keer gecontroleerd.
2. Je hele risico bekijken. Je huisarts kijkt niet alleen naar je cholesterol, maar ook naar je leeftijd, bloeddruk, of je rookt en wat er in je familie voorkomt. Daarmee rekent hij of zij je risico op hart- en vaatziekten uit.
3. Leefstijl aanpassen. Bij een licht verhoogd cholesterol zonder andere risicofactoren is het risico volgens de Hartstichting vaak klein. Dan is gezonder eten en meer bewegen meestal de eerste stap.
4. Soms medicijnen. Is je risico hoog, dan kan je huisarts cholesterolverlagers voorschrijven.

Is je LDL hoger dan 6 of je totaal cholesterol hoger dan 8, zeker op jonge leeftijd? Dan kan een erfelijke vorm meespelen, familiaire hypercholesterolemie. Bespreek dat altijd met je huisarts, ook omdat je familie het dan mogelijk ook heeft.

Van een hoog cholesterol merk je meestal niets. Alleen bij een erfelijk sterk verhoogd cholesterol zie je soms gele bultjes rond de oogleden of verdikte pezen.

Ondertussen kunnen je bloedvaten jarenlang langzaam nauwer worden. Dat vergroot de kans op pijn op de borst, etalagebenen, nierschade, een hartinfarct of een beroerte. De kans wordt groter als je rookt, een hoge bloeddruk of diabetes hebt, te weinig beweegt of overgewicht hebt.

Meten is de enige manier om te weten hoe het ervoor staat. Hoe eerder je het weet, hoe meer je er zelf nog aan kunt doen.

De Hartstichting adviseert om je cholesterol vanaf je 40e te laten meten. Vanaf die leeftijd neemt de kans op te hoge waarden toe.

Laat het eerder meten als:

• je vader, moeder, broer, zus of kind een sterk verhoogd cholesterol heeft;
• je vader, moeder, broer of zus voor het 65e jaar een hart- of vaatziekte kreeg;
• je meerdere risicofactoren hebt, zoals een hoge bloeddruk, diabetes, overgewicht of roken.

Heb je je cholesterol nog nooit laten meten en ben je ouder dan 40? Dan is dit een goed moment.

Je hoeft niet naar een priklocatie. Ik kom bij je thuis en neem met een vingerprik een paar druppels bloed af. Dat duurt een paar minuten en is meestal nauwelijks pijnlijk. Nuchter zijn is niet nodig.

Het monster gaat naar een geaccrediteerd laboratorium, dat het volledige profiel bepaalt: totaal cholesterol, LDL, HDL en triglyceriden. De Hartstichting raadt zelftests met kleurstrips af omdat veel daarvan niet betrouwbaar zijn; daarom laat ik het altijd door een laboratorium analyseren.

Binnen een paar werkdagen krijg je de uitslag per mail, met een overzicht om te bewaren. Ik bespreek met je wat de waarden voor jou betekenen, samen met je bloeddruk en de andere metingen uit het complete onderzoek aan huis. Is er iets wat aandacht nodig heeft, dan adviseer ik je om contact op te nemen met je huisarts, en kun je het overzicht meenemen.

De grootste winst haal je uit je eten. Het belangrijkste is verzadigd vet vervangen door onverzadigd vet: verzadigd vet verhoogt je LDL, onverzadigd vet helpt het juist te verlagen.

Concreet in je boodschappenmand

Handige richtlijnen van het Voedingscentrum

• Eet per week niet meer dan 300 gram vlees, waarvan maximaal 100 gram rood vlees.
• Eet elke dag ongeveer 30 gram ongezouten noten.
• Eet één keer per week vette vis, zoals zalm, haring of makreel.
• Eet regelmatig peulvruchten, zoals bruine bonen, linzen of kikkererwten.
• Kies voor vezels uit havermout en fruit: die helpen je LDL te verlagen.
• Eieren hebben minder invloed dan verzadigd vet, maar eet ze niet te vaak.

Naast je eten

• Beweeg voldoende en stop met roken.
• Drink liever geen alcohol.
• Heb je overgewicht, dan verbetert 5 tot 10% afvallen je cholesterol vaak al merkbaar, zeker als je veel buikvet hebt.

Producten met plantensterolen kunnen je LDL met 7 tot 11% verlagen, maar gebruik ze alleen op advies van je arts. Rode gistrijst wordt afgeraden: het werkt als een medicijn, met mogelijke bijwerkingen, en een langdurig effect is niet aangetoond.