eGFR waarde: wat zegt je nierfunctie?

Je nieren filteren afvalstoffen uit je bloed en voeren die af met je urine. Ze regelen ook de hoeveelheid vocht en zout in je lichaam en maken hormonen, onder meer voor je bloeddruk en je bloedaanmaak.

Hoe goed die filter werkt, heet de nierfunctie. Die meet je met de eGFR, de geschatte glomerulaire filtratiesnelheid. Die geeft aan hoeveel bloed je nieren per minuut filteren. De eenheid is ml/min/1,73 m²: de waarde wordt omgerekend naar een gemiddelde lichaamsgrootte, zodat je uitslagen van verschillende mensen kunt vergelijken.

De eGFR wordt niet direct gemeten. Het lab meet de kreatinine in je bloed en berekent daaruit, samen met je leeftijd en geslacht, je eGFR. In Nederland gebeurt dat met de CKD-EPI-formule. Die formule geldt vanaf 18 jaar.

Dit is de indeling die laboratoria gebruiken, in ml/min/1,73 m²:

Een eGFR onder de 60 geldt op elke leeftijd als afwijkend. Van chronische nierschade is pas sprake als een afwijking minstens 3 maanden aanwezig is. Daarom telt één meting nooit als diagnose.

Kreatinine op je uitslag

Op je uitslag staat ook je kreatinine, in µmol/l. Bij goed werkende nieren ligt die meestal tussen:

Hoe hoger je kreatinine, hoe lager je eGFR. De precieze grenzen verschillen per lab iets. Kijk daarom altijd naar de referentiewaarden op je eigen uitslag.

Een voorbeeld. Ben je 66 en staat er op je uitslag een eGFR van 72, dan valt dat in de groep 'mild afgenomen'. Op jouw leeftijd kan dat passen bij de normale daling die met de jaren komt. Ben je 32 en heb je een eGFR van 68, dan is dat wel afwijkend en laat je het verder uitzoeken. Staat er bij welke leeftijd ook een eGFR onder de 60, dan is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts.

Je nierfunctie neemt in de loop van je leven langzaam af. Volgens de NHG-Standaard daalt de eGFR vanaf je 40e gemiddeld met ongeveer 0,4 per jaar.

Dat heeft twee gevolgen:

• Bij ouderen is een lagere eGFR vaak normaal. Veel gezonde mensen boven de 70 hebben een eGFR onder de 60. Of dat iets betekent, hangt af van andere signalen, zoals eiwit in je urine, en van hoe je waarde zich in de tijd ontwikkelt.
• Bij jongeren telt een lagere waarde zwaarder. Een eGFR onder de 90 kan bij een jong persoon al afwijkend zijn.

Sommige laboratoria geven daarom referentiewaarden per leeftijd. Belangrijker dan één losse waarde is het verloop: een daling van meer dan 15% tussen twee metingen bij iemand die verder stabiel is, wijst volgens de NHG op echte achteruitgang.

Kreatinine is een afvalstof die ontstaat als je spieren energie verbruiken. Je nieren halen het uit je bloed. Omdat de hoeveelheid vooral van je spieren afhangt, kan je uitslag soms een vertekend beeld geven:

• Veel spiermassa, bijvoorbeeld bij bodybuilders of mensen met zwaar lichamelijk werk, geeft een hogere kreatinine. Je eGFR lijkt dan lager dan je nierfunctie in werkelijkheid is.
• Weinig spiermassa, bijvoorbeeld door langdurig in bed liggen, een rolstoel, een amputatie of ondergewicht, geeft een lagere kreatinine. Je eGFR lijkt dan juist beter dan hij is.
• Leeftijd en geslacht. Mannen hebben meestal meer spiermassa en dus een hogere kreatinine dan vrouwen. Op oudere leeftijd neemt je spiermassa af.
• Uitdroging vermindert de doorbloeding van je nieren en kan je kreatinine laten stijgen.
• Spierschade, bijvoorbeeld na een ongeluk, kan je kreatinine tijdelijk verhogen.
• Sommige medicijnen verhogen de kreatinine, zonder dat je nieren slechter werken. Andere medicijnen kunnen de nieren wel belasten.
• Zwangerschap kan je kreatinine iets verlagen.

Twijfelt je arts door zo'n factor aan je eGFR, dan kan hij of zij aanvullend een andere stof laten meten: cystatine C. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij een sterk afwijkende spiermassa.

Een afwijkende uitslag betekent niet meteen dat je nierschade hebt. Zo gaat het meestal:

1. Neem contact op met je huisarts en neem het overzicht van je uitslag mee.
2. Opnieuw meten. Is het een eerste of duidelijk afwijkende meting, dan wordt die volgens de NHG binnen een week herhaald, om een plotselinge achteruitgang uit te sluiten. Na 3 maanden volgt nog een meting om te zien of de afwijking blijft.
3. Urine laten onderzoeken. Je huisarts kan naast je bloed ook je urine laten testen op eiwit (albumine). Die waarde zegt samen met je eGFR hoe ernstig nierschade is.
4. Oorzaken zoeken. Belangrijke oorzaken zijn een hoge bloeddruk en diabetes. Je huisarts kijkt ook naar je medicijnen.
5. Behandelen en controleren. Bij nierschade gaat het vooral om het behandelen van de oorzaak, zoals je bloeddruk, en om leefstijl. Daarna wordt je nierfunctie minstens een keer per jaar gecontroleerd.

Wanneer niet wachten

Lichte nierschade geeft meestal geen klachten. Bij ernstige nierschade kun je last krijgen van jeuk, misselijkheid en minder zin in eten, hoofdpijn, vermoeidheid, slecht of juist veel slapen en vocht vasthouden in je benen. Heb je zulke klachten, maak dan een afspraak met je huisarts.

Heb je nierschade en gebruik je een plaspil, een ACE-remmer of een angiotensine-II-antagonist? Bel dan dezelfde dag je huisarts als je meerdere keren overgeeft, ernstige diarree hebt (meer dan 4 keer per dag) of koorts hebt.

Nierschade ontstaat meestal langzaam en zonder klachten. Volgens de NHG heeft ongeveer 12% van de Nederlanders chronische nierschade, vaak in een milde vorm.

De kans is groter als je:

• een hoge bloeddruk hebt;
• diabetes hebt;
• rookt, overgewicht hebt of weinig beweegt;
• een hoog cholesterol hebt of vaatverkalking;
• ouder bent;
• nierziekten in je familie hebt, zoals cystenieren;
• vaak pijnstillers zoals ibuprofen, diclofenac of naproxen gebruikt.

Hoe meer van deze risicofactoren je hebt, hoe groter de kans op schade aan je bloedvaten en nieren. Bij diabetes wordt de nierfunctie jaarlijks gecontroleerd. Ben je 70 of ouder en gebruik je medicijnen die de nieren kunnen beïnvloeden, dan geldt ook een jaarlijkse controle.

Je hoeft niet naar een priklocatie. Ik kom bij je thuis en neem met een vingerprik een paar druppels bloed af. Dat duurt een paar minuten en nuchter zijn is niet nodig.

Het monster gaat naar een geaccrediteerd laboratorium, dat je kreatinine bepaalt en daaruit je eGFR berekent. Binnen een paar werkdagen krijg je de uitslag per mail, met een schriftelijk overzicht om te bewaren.

Ik bespreek met je wat de waarden betekenen, samen met je bloeddruk, je bloedsuiker en de andere metingen uit het complete onderzoek aan huis. Juist die combinatie is handig, omdat een hoge bloeddruk en diabetes bekende oorzaken van nierschade zijn. Urine-onderzoek doe ik niet. Is je uitslag afwijkend, dan adviseer ik je om contact op te nemen met je huisarts. Die kan je urine laten testen op eiwit en je overzicht meenemen in het vervolg.

De dingen die goed zijn voor je bloedvaten en je bloeddruk, zijn ook goed voor je nieren.

Minder zout

• Eet maximaal 6 gram zout per dag. Te veel zout laat je vocht vasthouden en verhoogt je bloeddruk.
• Kook met verse producten en voeg geen zout toe. Gebruik kruiden, knoflook, ui, gember of zoutloze kruidenmixen.
• Laat chips, kant-en-klaarmaaltijden en sauzen zoveel mogelijk staan.
• Soep, pizza, vleeswaren en fabrieksproducten bevatten vaak veel zout. Kijk op het etiket.

Pijnstillers

• Kies bij pijn eerst voor paracetamol.
• Wees voorzichtig met ibuprofen, diclofenac en naproxen, ook als je ze zonder recept koopt bij de drogist of supermarkt. Heb je al nierschade, dan raadt Thuisarts deze middelen af, omdat ze de schade kunnen verergeren.
• Vertel je apotheker dat je nierschade hebt, zodat die kan controleren of je medicijnen veilig zijn.

Verder

• Stop met roken.
• Beweeg regelmatig. Dat verlaagt je bloeddruk en helpt bij je gewicht.
• Heb je overgewicht, dan helpt afvallen je nieren, je bloeddruk, je cholesterol en je bloedsuiker.
• Heb je een hoge bloeddruk of diabetes, laat die dan goed behandelen en controleren.