Schildklier: wat zeggen je waarden?

Je schildklier zit aan de voorkant van je hals. Hij maakt hormonen die je lichaam helpen om energie uit je eten te halen: je stofwisseling.

Je hersenen sturen de schildklier aan met het hormoon TSH. Zit er te weinig schildklierhormoon in je bloed, dan maken je hersenen meer TSH om de schildklier aan te sporen. Zit er te veel in, dan maken ze minder TSH. Daarom is TSH de eerste waarde die je bekijkt als je wilt weten of je schildklier goed werkt.

TSH wordt gemeten in mU/l. De huisartsenrichtlijn (NHG) houdt deze grenzen aan:

De precieze grenzen kunnen per laboratorium iets verschillen. Op je uitslag staat welke grenzen het lab gebruikt.

Vrij T4: het vervolgonderzoek

Is je TSH afwijkend, dan laat je huisarts meestal ook het vrij T4 bepalen. Dat is het schildklierhormoon zelf in je bloed. Samen met je TSH laat het zien wat er echt aan de hand is:

• TSH te hoog en vrij T4 te laag: je schildklier werkt te langzaam.
• TSH te laag en vrij T4 te hoog: je schildklier werkt te snel.
• TSH afwijkend en vrij T4 normaal: je schildklier werkt nog goed. Artsen noemen dit subklinisch. Medicijnen zijn dan meestal niet nodig.

Een voorbeeld. Staat er op je uitslag een TSH van 5,1, dan is die licht verhoogd. Is je vrij T4 normaal, dan werkt je schildklier volgens Thuisarts nog goed: TSH schommelt van nature en wordt vaak vanzelf weer normaal. Staat er een TSH van 7, dan laat je huisarts het vrij T4 bepalen en de TSH na 3 maanden opnieuw meten.

De klachten van een schildklier die niet goed werkt zijn vaak vaag. Je schrijft ze makkelijk toe aan drukte of ouder worden. Zo verschillen ze:

Bij een trage schildklier is de ziekte van Hashimoto de meest voorkomende oorzaak. Je afweer valt dan de schildklier aan, waardoor die steeds minder hormoon maakt. Bij een snelle schildklier is dat meestal de ziekte van Graves, waarbij je afweer de schildklier juist aanzet tot te veel hormoon.

Andere oorzaken zijn onder meer een ontsteking van de schildklier na een bevalling, medicijnen zoals amiodaron en lithium, en middelen met veel jodium, zoals zeewier- of kelptabletten.

Een te trage en een te snelle schildklier komen volgens de NHG ongeveer vijf keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Beide worden vaker naarmate je ouder wordt. Bij vrouwen van 25 tot 44 jaar heeft ongeveer 25 op de 1000 een trage schildklier. Bij vrouwen van 75 jaar en ouder zijn dat er 138 op de 1000.

De klachten zijn bij vrouwen en mannen dezelfde. Let als vrouw wel op de periode na een bevalling: een ontsteking van de schildklier na de bevalling is een van de oorzaken van een trage schildklier.

Ben je zwanger of wil je zwanger worden en heb je een schildklierprobleem of een te hoge TSH? Meld het dan meteen bij je huisarts. Je schildklier moet in de zwangerschap genoeg hormoon maken voor jou en je baby.

Een afwijkende TSH betekent niet meteen dat je een ziekte hebt. Zo gaat het meestal:

1. Neem je uitslag mee naar je huisarts. Je huisarts kijkt naar je TSH samen met je klachten.
2. Vrij T4 laten bepalen. Bij een afwijkende TSH laat je huisarts ook het vrij T4 meten.
3. Opnieuw meten. Is je TSH 6 of hoger met een normaal vrij T4, dan wordt het na 3 maanden opnieuw gemeten. Bij een TSH tussen 4 en 6 zonder klachten is afwachten meestal genoeg.
4. Behandeling als het nodig is. Een te trage schildklier wordt behandeld met tabletten schildklierhormoon, meestal levenslang. Bij een te snelle schildklier verwijst je huisarts je naar een internist in het ziekenhuis.

Wanneer bel je de huisarts?

Bel je huisarts als je klachten krijgt die passen bij een te snelle schildklier: afvallen terwijl je goed eet, onrust of angst, pijn of druk op de borst, een sneller kloppend hart, slecht slapen, veel zweten of diarree. Bel ook als je klachten erger worden of terugkomen.

Volgens de NHG is het zinvol om je TSH te laten bepalen bij:

• klachten die bij een te trage of te snelle schildklier passen;
• onverklaard afvallen of aankomen;
• een zwelling in je hals;
• hartfalen of een onregelmatige hartslag (boezemfibrilleren).

Omdat de klachten zo algemeen zijn, kan het lang duren voordat iemand aan de schildklier denkt. Een meting geeft dan snel duidelijkheid: past je TSH bij je klachten, of moet je de oorzaak ergens anders zoeken.

Je hoeft niet naar een priklocatie. Ik kom bij je thuis en neem met een vingerprik een paar druppels bloed af. Nuchter zijn is niet nodig en je hebt geen verwijzing nodig.

Het monster gaat naar een erkend laboratorium, dat je TSH bepaalt. In hetzelfde monster meet het lab ook je vitamine B12 en D, je cholesterol, je lever en je nieren.

Binnen een paar werkdagen krijg je de uitslag per mail, met een schriftelijk overzicht om te bewaren. Ik bespreek met je wat je waarden betekenen. Het is een signalerende meting, geen diagnose. Is je TSH afwijkend, dan adviseer ik je contact op te nemen met je huisarts. Die kan het vrij T4 laten bepalen, en je kunt het overzicht meenemen. Lees meer over het complete onderzoek aan huis.

Een schildklier die te traag of te snel werkt, kun je volgens Thuisarts niet zelf genezen. Daarvoor is behandeling via je huisarts nodig. Wel kun je een paar dingen doen:

• Wees voorzichtig met extra jodium. Middelen zoals zeewier, kelp, visoliecapsules en multivitamines met jodium kunnen je schildklier ontregelen. Volgens de NHG verhoogt langdurig 10 tot 20 keer de dagelijkse behoefte aan jodium het risico. Die behoefte is 150 tot 250 microgram per dag.
• Stop met roken als je de ziekte van Graves hebt. Roken vergroot de kans op oogklachten.
• Denk ook aan vitamine B12. Mensen met Hashimoto hebben vaker een tekort aan vitamine B12: volgens SchildklierNL ongeveer 10 tot 20 procent. De klachten lijken sterk op schildklierklachten, zoals vermoeidheid. Houd je klachten terwijl je schildklier goed is ingesteld, laat dan ook je B12 controleren. Daarbij wordt vaak ook naar andere tekorten gekeken, zoals vitamine D.
• Slik geen supplementen op de gok. Laat eerst meten of je echt een tekort hebt.